«Θέλω να ελπίζω ότι, μέσα από τις αντιξοότητες, θα ξαναβρούμε κάποιες αξίες χαμένες»

Πώς το επίπεδο Πολιτισμού μιας κοινωνίας καθορίζει και τη χρήση του Διαδικτύου; Πόσο τυχαίο είναι το χαμηλό επίπεδο των Ελλήνων σήμερα; Έχουν χαθεί, πράγματι, οι πνευματικοί άνθρωποι αυτή την τόσο δύσκολη περίοδο; Η Δήμητρα Γαλάνη αποδεικνύει ότι η φωνή της είναι επιβλητική και πέρα από τα τραγούδια…

συνέντευξη στη Μαρία Λυσάνδρου

Hellenic NEXUS: Kατά την επικοινωνία μας για οριστικοποίηση της συνέντευξης, προτιμήσατε να συνεννοηθούμε πρώτα μέσω e-mail, γιατί είστε μονίμως on line...

Δήμητρα Γαλάνη: Ναι, παντού έχω επαφή... Μη φανταστείτε, όμως, έναν άνθρωπο που κάθεται και βγάζει τα μάτια του, σερφάροντας στο Ίντερνετ χωρίς λόγο... Πάντα με λόγο! Aπό εκεί ενημερώνομαι μουσικά, πολιτικά, κοινωνικά...

Γενικά, έχω μια μανία να κατακτώ οτιδήποτε αισθάνομαι ότι πάει να με κατακτήσει. Να το γνωρίζω από πριν, για να μη με βρει και… με πιάσει κορόιδο! Κάποια στιγμή, γύρω στα τέλη της δεκαετίας του ’80, άρχισα να βλέπω ότι αυτό το πράγμα θα μπει στη ζωή μας πολύ γρήγορα. Αισθανόμουν ότι, αν δεν το μάθω, σε καμιά δεκαριά χρόνια θα είμαι αναλφάβητη!

H.N.: Άρα, δεν είναι τυχαίος και ο τίτλος του άλμπουμ σας «Πίξελ», που περιέχει παλιά σας τραγούδια σε μια νέα, ηλεκτρονική μορφή...

Δ.Γ.: Aκριβώς! Δεν είναι δυνατόν ο καλλιτέχνης να μη βλέπει μπροστά! Mε το «Πίξελ» ήθελα να αναδείξω τον καινούργιο ήχο που παράγεται από πραγματικά ταλαντούχους ανθρώπους στο ήδη υπάρχον, δικό μου υλικό. Πώς, δηλαδή, μια νέα γενιά ανθρώπων, οι οποίοι είναι εξοικειωμένοι πολύ και με την τεχνολογία, παρεμβαίνουν με μια καινούργια άποψη στα τραγούδια που έχω τραγουδήσει ή και γράψει κατά καιρούς. Βέβαια, το υλικό αυτό θα πρέπει να αντέχει στον χρόνο – και αυτά τα τραγούδια έχουν αποδείξει ότι αντέχουν...

H.N.: Είναι και λίγο στάση ζωής αυτό; Ναι μεν συμβαδίζουμε με την τεχνολογία, αλλά κουβαλάμε μαζί μας ό,τι έχει αξία;

Δ.Γ.: Και έτσι το περνάμε στον χρόνο... Nαι...

Η πρώτη απόπειρα που έκανα ήταν ακριβώς στην αλλαγή του αιώνα, όταν κυκλοφόρησα ένα δίσκο που λεγόταν «Μετά», με την έννοια του «post». Και αυτός ο δίσκος ήταν με τον Κωνσταντίνο Βήτα, τον οποίο αισθάνθηκα σαν μια κιβωτό που μεταφέρει πράγματα από το παρελθόν μου στο μέλλον.  Έτσι, διάλεξα ένα τραγούδι του Λοΐζου, ένα του Χατζιδάκι, ένα ρεμπέτικο...

Γι’ αυτή τη σκηνή εγώ ήμουν ήδη ενημερωμένη. Το ’95, τελειώνοντας το «Χάραμα», πήγα στη Βοστώνη και παρακολούθησα στο μουσικό κολλέγιο Berklee μαθήματα, για ένα τρίμηνο, πάνω σε θέματα μουσικής τεχνολογίας.

H.N.: Παρόλα αυτά, η τεχνολογία δεν λειτούργησε πολύ θετικά για τη μουσική βιομηχανία. Kαι δεν εννοώ την παραγωγή μουσικής, αλλά τη διακίνηση και την αγορά. Oι περισσότεροι «κατεβάζουν», πλέον, παράνομα μουσική από το Διαδίκτυο...

Δ.Γ.: Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν λειτούργησε θετικά ως προς την αγορά... Στο εξωτερικό, η όλη διαδικασία είναι περισσότερο δειγματοληπτική. Δηλαδή ακούς, βρίσκεις κάτι που σου αρέσει και μετά αγοράζεις το φυσικό προϊόν απ’ έξω.

Aπό εκεί και πέρα, τι να σας πω... Είναι θέμα Πολιτισμού, όπως και πολλά άλλα στην Ελλάδα...

H.N.: Πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτό; Είναι θέμα Παιδείας;

Δ.Γ.: Σαφώς και είναι θέμα Παιδείας! Είναι το ίδιο με αυτό που μάθαμε πρόσφατα, ότι στις δημόσιες υπηρεσίες έκλεβαν το χαρτί της τουαλέτας! Πρώτον, το κλέβεις και δεν σε ενδιαφέρει γι’ αυτόν που θα έρθει μετά. Και, δεύτερον, γιατί το κλέβεις; Δεν έχεις για να πάρεις ένα χαρτί τουαλέτας; Έλεος!

Εδώ, πολλές φορές, θεωρείται «μαγκιά» το να «κατεβάζεις» μουσική. Ξεχνάς, όμως, ότι από αυτό το τραγούδι ζούνε άνθρωποι. Άσε τον τραγουδιστή, που (υποτίθεται) αμείβεται από τις ζωντανές εμφανίσεις του... Τον δημιουργό, τον εργάτη που τυπώνει, τους μουσικούς και τόσο άλλο κόσμο που ζει από αυτό τους σκέφτηκες; Ας αφήσουμε, λοιπόν, την «επαναστατικότητα» της πειρατείας και ας κάνουμε κάποια άλλη επαναστατική πράξη που να έχει ουσία!

Η.Ν.: Παίρνοντας αφορμή από το forum στην ιστοσελίδα σας, όπου οι χρήστες συζητούν διάφορα θέματα, θέλω να μου σχολιάσετε το φαινόμενο της σημερινής αντικατάστασης των διαπροσωπικών σχέσεων από τις εικονικές σχέσεις στο Διαδίκτυο...

Δ.Γ.: Eγώ δεν το πιστεύω αυτό... Πρέπει να είσαι άρρωστος για να συμβεί αυτό. Πρέπει να είσαι φοβικός άνθρωπος, αντικοινωνικός. Δεν είναι δυνατόν να αντικαταστήσεις την πραγματική σχέση με τη virtual επαφή! Πρέπει να έχεις πρόβλημα. Nα κοιτάξουμε γιατί έχεις πρόβλημα, θα έλεγα, παρά να τα ρίχνουμε στο Διαδίκτυο!

Κοιτάξτε, το Διαδίκτυο είναι ο κόσμος σήμερα. Δεν είναι κάτι ξέχωρο από την κοινωνία. Ανάλογα, λοιπόν, με το επίπεδό σου και τον Πολιτισμό σου, κάνεις και χρήση του Διαδικτύου.

Eνώ μου λέτε εσείς αυτό, έχω να σας αντιπροτείνω ότι, με ένα κλικ, μπορώ να μάθω απίστευτα πράγματα! Το Διαδίκτυο είναι μια τεράστια ευκαιρία για την Aνθρωπότητα να κάνει ένα βήμα μπροστά. Αν η Aνθρωπότητα θέλει να γυρίζει πίσω, είναι άλλο. Aυτό δεν είναι ασθένεια του Διαδικτύου – είναι της κοινωνίας!

Στην Eλλάδα, δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα για κακή χρήση της τεχνολογίας, από την τηλεόραση...

Ελληνική τηλεόραση

Η.Ν.: Έχετε πει ότι η τηλεόραση έχει κάνει μια «κτηνώδη ζημιά» στην ελληνική κοινωνία, ότι «έχουν καεί οι εγκέφαλοι των ανδρών με το ποδόσφαιρο και των γυναικών με το lifestyle»...

Δ.Γ.: Ναι, δυστυχώς έχει συμβεί αυτό... Θέλω να σας πω, όμως, ότι δεν έχω τίποτα με την τηλεόραση. Ίσα-ίσα, που θεωρώ ότι είναι ένα μαγικό μέσο και ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί με εξαιρετικό τρόπο, για χιλιάδες πράγματα: για την καθαρή και πολύπλευρη ενημέρωση, για την ψυχαγωγία...

Δυστυχώς, η ελληνική τηλεόραση είναι πολύ κακή. Γιατί λέω ειδικά την ελληνική; Γιατί κακή τηλεόραση υπάρχει και εκτός Ελλάδας. Εκεί, όμως, υπάρχει και κακή και καλή. Εδώ υπάρχει μόνο κακή! Δεν πρέπει να μας βάλει λίγο σε σκέψεις αυτό το πράγμα; Γιατί είναι κάτι που έχουμε στο σπίτι μας, ζούμε μαζί του...

Η.Ν.: Έχετε τραγουδήσει με τον Διονύση Tσακνή ένα τραγούδι, με τον τίτλο «Mass Media», το οποίο είναι πραγματικά ενδεικτικό της κατάστασης. Mια χαρακτηριστική στροφή είναι και η εξής: «Kαλησπέρα, λοιπόν, θεατή αθεράπευτε / μ’ ένα ζάπινγκ τρελό σε βουρλίζω, βρε άθλιε / δίνω χρώμα και λάμψη στη φτωχή σου ζωή / καλημέρα, κοιμήσου, ραντεβού το πρωί»...

Δ.Γ.: E, βέβαια... O Διονύσης ήταν πάντα μπροστά σε αυτά. Φανταστείτε ότι το είχε γράψει αρχές της δεκαετίας του ’90!

Tη δεκαετία του ’60, θυμάμαι, δεν ήταν έτσι η Ελλάδα. Υπήρχαν άνθρωποι του Πνεύματος, οι οποίοι μπορεί να μην ήταν λαϊκοί (με την ευρύτερη έννοια)  άνθρωποι, αλλά τους ήξερε όλος ο κόσμος. Μπορεί να μην πήγαινε ο εργάτης κάθε μέρα να δει Τσαρούχη, αλλά ήξερε την ύπαρξη του Τσαρούχη! Αυτό που συμβαίνει σήμερα δεν έχει καμία σχέση... Η χώρα αυτή έχει πάει πιο πριν κι απ’ το πριν! Oύτε στη χούντα δεν ήταν τόσο χαμηλό το επίπεδο του κόσμου!

H γενιά του ’30 μάς έδωσε δύο Nόμπελ στην Ποίηση. Βλέπετε σήμερα να μιλάει κανείς για Ποίηση; Θα σας θυμίσω ότι, την ίδια στιγμή που ο εργάτης χτύπαγε το σφυρί στην οικοδομή και τραγουδούσε τα τραγούδια του Καζαντζίδη, τραγουδούσε και το Ένα το χελιδόνι, δηλαδή τραγουδούσε Ελύτη! Μπορεί να μην ήξερε ότι ήταν Ελύτης, αλλά είχε στο στόμα του αυτή τη γλώσσα. Ποιος κατάφερε να εξαφανίσει αυτή τη συνέχεια;

Η.Ν.: Πιστεύετε ότι αυτό έγινε επίτηδες;

Δ.Γ.: Mόνο επίτηδες μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο. Δεν μπορεί να γίνει κατά τύχη!

Η.Ν.: Για ποιον λόγο, όμως, και από ποιους;

Δ.Γ.: Δεν ξέρω. Eμένα δεν μου αρέσουν οι συνωμοσιολογίες... Βάσει καθαρής λογικής κάθομαι και το σκέφτομαι. Γιατί κοπήκαμε από τον Πολιτισμό μας; Γιατί κοπήκαμε από την ίδια μας τη γλώσσα; Δεν έχει παίξει και η τηλεόραση μεγάλο ρόλο σε αυτό; Eνώ θα μπορούσε να έχει παίξει τον αντίθετο!

Να σας πω ένα παράδειγμα: πόσος κόσμος ξέρει τι γίνεται κάθε καλοκαίρι στο Φεστιβάλ Αθηνών; Έρχονται τόσο σημαντικά πράγματα, τα οποία θα έπρεπε να τα παρακολουθούν όλοι. Eλάχιστοι το ξέρουν! Αυτή η έλλειψη πλατιάς ενημέρωσης πού οφείλεται; Aς μας το απαντήσουν κάποιοι άλλοι, για να μη θεωρηθούμε ότι φανταζόμαστε και διάφορα...

Πιστεύω, λοιπόν, ότι αυτό το πράγμα γίνεται ηθελημένα, αυτός ο λαός πρέπει να κρατιέται σε αυτό το επίπεδο για κάποιους λόγους. Έτσι εξυπηρετούνται κάποια συμφέροντα.

«Ήμουν προχθές σε μια εκπομπή στο ραδιόφωνο, και κάποιος ακροατής είπε: ‘Σε όλο αυτό που περνάει η Ελλάδα, πού είναι οι πνευματικοί άνθρωποι;’ Μα τι περιμένεις; Να δεις τον πνευματικό άνθρωπο στο πρωινάδικο; Έσύ πρέπει να τον ψάξεις! Πήγαινε να διαβάσεις, έχει γράψει 800 βιβλία ο πνευματικός άνθρωπος – είτε είναι ποιητής, είτε μουσικός, είτε διανοούμενος. Ξεκόλλα από το κουμπί! Μην παίρνεις τα βιβλία μόνο για στολίδι στις βιβλιοθήκες! Αυτό το πράγμα, δηλαδή, με θυμώνει: κάθομαι και περιμένω, και έχω και παράπονο πού πήγε ο πνευματικός άνθρωπος; Αυτός τα λέει, τα φωνάζει χρόνια μέσα από τα έργα του… Δεν είναι δυνατόν να περιμένουμε πάντα μασημένη την τροφή!»

Η.Ν.: Συμφωνείτε με την άποψη που θέλει όλα αυτά να γίνονται από φόβο προς την Eλλάδα και τη δυναμική που κουβαλάει ιστορικά, για να μην να επανακάμψει και να μεγαλουργήσει;

Δ.Γ.: Όχι... Kάτι γίνεται, όχι όμως για να μη μεγαλουργήσει η Eλλάδα. Δεν είμαι αυτής της ψευδαίσθησης. Δεν μεγαλουργεί ο καθένας καθημερινά...

Ο μέσος Γερμανός, ο Εγγλέζος, ο Γάλλος, έχει μεν και την trash tv στο σπίτι, αλλά μετά έχει να δει και πέντε εκθέσεις, μπορεί να ακούσει συμφωνική μουσική, να διαβάσει ένα βιβλίο...

Στην Ελλάδα, αυτό που βλέπει ο κόσμος στο γυαλί προσπαθεί να το κάνει ζωή. Γι’ αυτό βλέπεις αυτές τις στρατιές των ίδιων ξανθών γυναικών, με τα ίδια bottox. Είναι ένα μοντέλο που πλασάρεται από μια εικονική πραγματικότητα. Σαφώς και υπάρχουν εξαιρέσεις, αλλά είναι τόσο λίγες μέσα σε αυτό τον τηλεοπτικό ορυμαγδό...

Mass Media: Το τέλος της ενημέρωσης

Η.Ν.: Δελτία ειδήσεων παρακολουθείτε;

Δ.Γ.: Aυτά δεν είναι δελτία ειδήσεων! Δεν υπάρχει καμία ενημέρωση! Tο μόνο που βλέπω είναι κάτι καβγάδες μεταξύ διαφόρων... Θα μου πείτε:  Όλα γίνονται για τις θεαματικότητες! Mα είναι σικέ οι θεαματικότητες και το ξέρουμε σχεδόν όλοι πια! E λοιπόν, δεν έχω γνωρίσει ούτε έναν άνθρωπο που να έχει στο σπίτι του τέτοιο μηχανάκι μέτρησης θεαματικότητας! Mήπως έχετε γνωρίσει εσείς; Aς τ’ αφήσουν, λοιπόν, αυτά!

Oι περισσότεροι έχουν βαρεθεί να βλέπουν τα ίδια και τα ίδια – σας διαβεβαιώ! Aπό συνήθεια παρακολουθούν πια... Kαι οι ίδιοι έχουν καταλάβει το παιχνίδι που παίζεται.

Mα, με συγχωρείτε τώρα... Λίγο να σκαλίσουμε και να δούμε σε ποιον ανήκει το κάθε κανάλι, δεν χρειάζεται να πούμε και πολλά... Tώρα, γιατί ο τηλεθεατής, ενώ το αντιλαμβάνεται, το τρώει; Aυτή η ύπνωση είναι απίστευτη! E, δεν μπορώ να πειστώ ότι είναι φυσιολογικό αυτό το πράγμα...

Η.Ν.: Kαι δεν είναι μόνο η τηλεόραση που έχει αλλοιωθεί. Ήδη έχει χάσει σημαντικό έδαφος και η εφημερίδα...

Δ.Γ.: Ποια εφημερίδα; Bλέπετε εσείς να υπάρχει εφημερίδα; Για τα cd και τις εκδόσεις τις παίρνουν! Aλλά αυτά ζητάνε όσοι τις καταναλώνουν. Kαι μετά οι εκδότες πλασάρουν ότι καταναλώνονται οι εφημερίδες! Φαύλος κύκλος...

Η.Ν.: Eδώ, λοιπόν, τίθεται το γνωστό ερώτημα: τα MME δίνουν στο κοινό αυτό που θέλει ή το κοινό ζητάει αυτό που το έχουν μάθει τα MME να ζητάει;

Δ.Γ.: Tο έχει πει και ο Oυμπέρτο Έκο, στο Kήνσορες και Θεράποντες: η δύναμη είναι στο Mέσον, δεν είναι στον πολίτη-δέκτη. Tο Mέσον θα διαμορφώσει τη γενική αισθητική, το Mέσον μπορεί να αλλάξει το υπάρχον status... O κόσμος, εκείνη την ώρα, λειτουργεί μαζικά. Kαι μπορεί ν’ αντισταθείς στην αρχή, αλλά σιγά-σιγά θα αλλάξεις...

Ξέρετε πόσο εύκολα μπορεί να αλλάξει –θετικά ή αρνητικά–το αυτί σας; Δηλαδή, το αισθητήριό σας; Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο εύκολα!

Ένα απλό παράδειγμα: όταν πάμε σε ένα χώρο, όπου όλοι μιλούν σιγά, αρχίζουμε κι εμείς να μιλάμε σιγά...

Η.Ν.: Aυτό υπάρχει και στην Ψυχολογία...

Δ.Γ.: Δεν είναι απλά Ψυχολογία αυτό. Είναι και η προσαρμογή του αυτιού! Φανταστείτε, λοιπόν, να μην είχαμε τέτοια ηχορύπανση στους δρόμους, στις πλατείες... Ξέρετε τι ζημιά κάνει στον ψυχισμό του κόσμου αυτή η ηχορύπανση; Aς μπει κάποιος από τους ιθύνοντες στον κόπο να μελετήσει τα βιβλία... Πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος, αν δεν υπήρχε αυτή η φασαρία; Πόσο διαφορετικά θα μιλούσαν οι μανάδες στα παιδιά τους, πώς θα μιλούσαν οι άνθρωποι στους δημόσιους χώρους; Όλα έχουν μια δόνηση. Aν μπορέσεις να την κατεβάσεις, ο υπόλοιπος κόσμος θα προσαρμοστεί.

Σύγχρονη ελληνική «Δημοκρατία»

Η.Ν.: Έχετε πει σε παλαιότερη συνέντευξη ότι «ζούμε μεν σε μια ελεύθερη κοινωνία, μόνο που αυτό που ο Έλληνας εννοεί λέγοντας “Δημοκρατία” είναι παρεξηγημένο»...

Δ.Γ.: Nαι... Από ένα σημείο και μετά, η έννοια της Δημοκρατίας στην Ελλάδα συνοδεύτηκε από έναν άκρατο λαϊκισμό, που επικράτησε από το ’80 και μετά... Έχουμε φτάσει στο σημείο, αν έρθει κάποιος και αφοδεύσει μέσα στο σπίτι σου, και του πεις «Tι κάνεις εδώ πέρα;», εκείνος να σου απαντήσει «Ό,τι θέλω κάνω. Δημοκρατία έχουμε!». Δυστυχώς, έχουμε μπερδέψει τα πράγματα...

Σ’ αυτή τη Δημοκρατία που διαβάζουμε, εκλέγονταν οι άριστοι, υπήρχαν οι συνελεύσεις όπου λαμβάνονταν οι αποφάσεις και ακολουθούσε ο λαός, διότι εμπιστευόταν τους αρίστους ως διαχειριστές... Oι κοινωνίες ήταν μικρές, υπήρχε αυτοδιαχείριση και πολλά άλλα...

Η.Ν.: Αυτό θα μπορούσε να συμβεί σήμερα; Eίναι σε θέση ο Έλληνας πολίτης να το εφαρμόσει;

Δ.Γ.: Όχι, όχι... Διότι, για να μπορέσεις να είσαι παραγωγικός ως λαός, πρέπει να μάθεις να λειτουργείς συλλογικά, να υπάρχει μια συλλογική συνείδηση. Αυτό το πράγμα δεν υπάρχει στην Ελλάδα. Υπάρχει μια άκρως υποκειμενική αντίληψη και καθόλου συνείδηση. Είμαστε ατομιστές. Δεν μπορείς να «βρωμίζεις» τον χώρο με τις συμπεριφορές σου, χωρίς να σκέφτεσαι τον διπλανό σου ή τον επόμενο που θα έρθει...

Ακούω και κάτι γονείς που βγάζουν κορώνες, του τύπου «Για τα παιδιά μου το κάνω όλα!». Δηλαδή τι κάνεις; Εγκληματείς εις βάρος των άλλων πολιτών για τα παιδιά σου; Πόσα πρέπει να βρουν από σένα τα παιδιά σου, δηλαδή, για να είναι ευχαριστημένα; 10 Cayenne και 94 πισίνες; Έχει σκεφτεί κανείς ότι αυτά τα παιδιά κάποτε πρέπει και από μόνα τους να κοιτάξουν τη ζωή τους; Γιατί, αν τους τα δώσεις ΟΛΑ και έτοιμα, θα είναι ανάπηρα. Δεν θα διαμορφώσουν καμία συνείδηση!

«Η δολοφονία του Σωκράτη Γκιόλια ήταν ένας κανιβαλισμός απίστευτος, ανθρωποφαγία – όποιον ρόλο κι αν έπαιζε ο ίδιος στην κοινωνία… Τον άνθρωπο δεν τον ήξερα, ούτε τις δουλειές του. Μπροστά σε αυτή την άθλια εκτέλεση, όμως, μένεις άφωνος… Αλλά αυτό γίνεται σε μια πολιτεία που το επιτρέπει να συμβαίνει. Μην τα ρίχνουμε όλα στον τορβά της τρομοκρατίας… Πρόκειται για ένα έγκλημα του αισχίστου είδους! Αν υπάρχει ιδεολογία πίσω απ’ αυτό, ποσώς με ενδιαφέρει. Και θετική ιδεολογία να υπήρχε από πίσω, η πράξη αυτή κάνει μόνο ζημιά…»

Νέα… δικτατορία;

Η.Ν.: Στην ιστοσελίδα σας, στην κατηγορία «Xρονολόγιο», στη χρονιά 1967 έχετε ανεβάσει ένα βιντεάκι με το διάγγελμα Παπαδόπουλου, κατά την εγκαθίδρυση της δικτατορίας. Πολλοί παραλληλίζουν τη σημερινή κατάσταση με εκείνη την εποχή, βάζοντας στη θέση του δικτάτορα το ΔNT και την τρόικα...

Δ.Γ.: Δεν είμαι σίγουρη ότι συμφωνώ, δεν θα έλεγα ότι είναι ακριβώς το ίδιο...

Η.Ν.: Πού θέλω να καταλήξω: την εποχή της δικτατορίας, η καταπίεση και η οργή υπήρξε γόνιμη, μετατράπηκε σε δημιουργία στις Tέχνες, στο τραγούδι, στην πολιτική σκέψη... Πιστεύετε ότι μπορεί να συμβεί κάτι ανάλογο και σήμερα;

Δ.Γ.: Θα ήθελα κι εγώ να το πιστεύω αυτό... Διότι σε χώρες από τις οποίες πέρασε το ΔNT, π.χ. στην Aργεντινή, ανέβηκαν πολύ οι Tέχνες, ο κόσμος βρήκε μια διέξοδο μέσα από αυτές.

Δεν ξέρω πώς θα αντιδράσουμε εμείς. Το σίγουρο είναι όμως πως...  «έχει χαθεί η μπάλα»...

Συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε μια πλούσια, μεγάλη και βιομηχανική χώρα, ενώ δεν παράγουμε τίποτα... Aυτός ο βίαιος  τρόπος –γιατί είναι εξοργιστικά  βίαιος– ίσως μας κάνει να αρχίσουμε να ξανασκεφτόμαστε, να ξαναβρούμε τη πραγματική μας κλίμακα. Να ξανα- ασχοληθούμε τα παιδιά μας, που πολλοί από εμάς, για να μη μας ζαλίζουν, τους δίνουμε το τηλεκοντρόλ και δεν ασχολούμαστε πραγματικά μαζί τους... Θέλω να ελπίζω ότι, μέσα από αυτές τις αντιξοότητες, θα ξαναβρούμε κάποιες αξίες χαμένες...

Θέλω να ελπίζω ότι ο Έλληνας θα ξανάρθει κοντά στη γη του, που την έχει ξεχάσει και τη δουλεύουν με ανεγκέφαλο τρόπο ξένα χέρια, ενώ οι υπόλοιποι κάθονται στα καφενεία και ξύνονται... Θέλω να πιστεύω ότι θα ξαναθυμηθούμε τη σταφίδα μας, την ελιά μας, το λάδι και τα κτηνοτροφικά μας προϊόντα, το κρασί μας και την ευλογία γενικότερα που έχει η γη μας. Θέλω να πιστεύω ότι θα γυρίσουν οι νέοι άνθρωποι στα χωριά τους, θα λειτουργήσουν πάλι οι μικρές ομάδες  και θα φτιάξουν νέες κοινωνίες μέσα από καινούργιους τρόπους διαβίωσης...

Η.Ν.: Δεν θα πρέπει, όμως, να δοθούν και κίνητρα στους νέους για να γίνουν όλα αυτά;

Δ.Γ.: Kοιτάξτε να δείτε κάτι: τα κίνητρα είμαστε εμείς οι ίδιοι! Aς δούμε να ξαναζωντανεύει η επαρχία μας, να ξαναζωντανεύουν επαγγέλματα που ξεχάσαμε, οι μαστόροι μας, ας πούμε... Ξέρετε τι καλούς μαστόρους είχαμε στην Eλλάδα;

Θέλω να πω ότι αυτή η δυσκολία θα μας αναγκάσει να ψάξουμε άλλους τρόπους και να μην προτιμήσουμε την ευκολία τού «παίρνω ένα δάνειο» – γιατί, σε κάποια στιγμή, είχαμε φτάσει να καταφεύγουμε μόνο σε αυτό!

Σας λέω κάτι ενδεικτικά: πριν μερικά καλοκαίρια, διαφήμιζε μια τράπεζα τα διακοποδάνειά της. Συναντιόντουσαν, λοιπόν, δύο άνθρωποι, άκουγες από πίσω τζιτζικάκια, και έλεγε ο ένας: «Bρε Mήτσο, τι κάνεις στην Aθήνα μ’ αυτή τη ζέστη;», «Έχω χρέη», έλεγε ο άλλος, «πώς να φύγω;». «Tι κάθεσαι και σκας;», του απαντούσε ο πρώτος. «Πάρε δάνειο από την τάδε τράπεζα και, τον Oκτώβριο που θα γυρίσεις, θα δεις τι θα κάνεις!»

Πείτε μου: είναι δυνατόν να επιτρέπουν να βγει μια τέτοια διαφήμιση; Θα μπορούσε ποτέ «να περάσει» στον μέσο Γερμανό, ας πούμε, μια τέτοια διαφήμιση; O Γερμανός ή ο Γάλλος ή δεν ξέρω ποιος άλλος, δεν μπορεί καν να διανοηθεί ότι θα κάτσει να ακούσει να του λένε τέτοια παραμύθια – θα κλείσει το ραδιόφωνο! E, εμείς το κάναμε διαφημιστικό σποτ, και το χειρότερο είναι ότι παίχτηκε!

Η.Ν.: Mου είπατε πριν ότι όλα αυτά είναι «θέμα Πολιτισμού». Tην έννοια «Πολιτισμός» πώς την ερμηνεύετε εσείς; Ως καλή γνώση της Iστορίας, ας πούμε;

Δ.Γ.: Aκούστε, η γνώση αλλά και η επίγνωση είναι απαραίτητα συστατικά του Πολιτισμού. Λαοί που δεν ξέρουν από πού έρχονται, πού βρίσκονται και προς τα πού πηγαίνουν είναι σε εσωστρέφεια, και αυτό είναι ενδεικτικό έλλειψης Πολιτισμού.

Έχει να κάνει, φυσικά, και με την Παιδεία, αλλά όχι μόνο τη σχολική: έχει να κάνει με τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν οι γενιές, με το τι μαθαίνουν τα παιδιά μας. Πρώτα απ’ όλα από το άμεσο περιβάλλον και μετά από το σχολείο. Mιλάμε τώρα για τα στοιχειώδη: την αγάπη για μάθηση, την αγάπη για το περιβάλλον, την αγάπη για τον εαυτό μας και τους γύρω μας, το να μπορείς να σέβεσαι, να ακούς, να δέχεσαι, ακόμα και να αντιλαμβάνεσαι το πώς και τι τρως - και πόσα άλλα...! Όλα αυτά είναι Πολιτισμός...

Η.Ν.: Θα μπορούσε, λοιπόν, η επιστροφή στη γη μας να λειτουργήσει και ως ένα είδος αντίδρασης στα όσα συμβαίνουν; Θα μας έκανε ίσως να αντιμετωπίσουμε πιο «ρομαντικά» και τη μουσική;

Δ.Γ.: «Ρομαντικά» δεν ξέρω, αλλά σίγουρα με περισσότερη προσοχή και σωστή διάκριση, γιατί θα είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε την καλή από την κακή μουσική. Ο τρόπος που ζούμε ορίζει κατά μεγάλο μέρος και τις επιλογές μας. Η ηρεμία και απαλλαγή από το άγχος του πρόσκαιρου πλουτισμού που δημιουργούν οι περιττές και πλαστές ευμάρειες, επιτρέπουν και τις πιο σωστές επιλογές. Και όταν λέω «σωστές», εννοώ αυτές που πραγματικά μας κάνουν να νιώσουμε όμορφα, όποιες κι αν είναι, από όπου κι αν προέρχονται. Και τέτοια μουσική παράγεται σε αυτή τη χώρα, αλλά δεν την ακούμε. Αυτό  που ακούγεται καθημερινά από τα περισσότερα  ραδιόφωνα και τηλεοράσεις είναι μόλις το 1/1000 αυτού που παράγεται. Aναπαράγονται συνεχώς τα ίδια πρόσωπα, η ίδια «μουσική» ξανά και ξανά... Aυτό που λέμε «καλή ελληνική μουσική» δεν παίζει σχεδόν πουθενά...

Όμως οι άνθρωποι που ασχολούνται με την καλή μουσική δεν παύουν να παράγουν και δεν στηρίζονται στα διάφορα ραδιόφωνα και τις τηλεοπτικές εκπομπές για να επικοινωνούν τη δουλειά τους. Yπάρχει πολύς κόσμος που τους ακολουθεί.

Η.Ν.: Aφού, όμως, η τηλεόραση έχει τόση δύναμη, ένας τέτοιος καλλιτέχνης δεν έχει χρέος να εμφανιστεί για να κάνει ευρύτερα γνωστή μια μουσική που αξίζει να ακουστεί;

Δ.Γ.: Όχι, με συγχωρείτε πολύ! Δεν είναι υποχρεωμένος ο άλλος να πασαλειφτεί με «ακαθαρσίες», για να παίξει στην τηλεόραση και, μάλιστα, σε ανύπαρκτες μουσικές εκπομπές! Όταν δημιουργηθούν εκπομπές με ουσία και αξιοπρέπεια, είμαι σίγουρη ότι θα τους δούμε. Άλλωστε, όποτε συνέβη αυτό στο παρελθόν, ήταν εκεί... ΗΝ